Lecturas occitanas

Istorias de caça Guilhem Tell Ne ten !

Lecturas

Occitania Caminarem Les petites espagnes
Istoria de Nadau Napoleon e l'emperur

 

 

GUILHEM TELL !

Joan de l'Orta aviá un filh que s'apelava Joan. De cops que i a, caçavan ensems, lo paire e lo filh, a la galinèla, o pola d'aiga cadun d'un costat de Cèsse. Aquelas polas d'aiga son negras, amb un trufet blanc pichon jos la coa.

Joan lo filh, èra amagat, plan acaptat entre las baujas, amb las botàs verdas e longas per se parar de l'aiga freja. Aviá un capèl de caça polit, coma los del Tiròl, amb una pluma verda e longa (coma las botas ! )

Sus l'autra riba, Joan lo paire, lo fusil cargat a la man, fasiá caçar los gosses dins aquelas èrbas espessas, que creisson dins l'aiga.

« D'un cop, me se te lèva una pola d'aiga, que se'n va dreit al filh. Podiá pas tirar que non l'auriá tuat a el ! Sabi pas se es aquela pluma que l'atirèt: aquela bèstia s'anèt pausar sul capèl del filh.

« Remenes pas !» li cridèt. E pan ! d'un còp de fusilh plan afustat, tuèt la pola d'aiga. I a pas que la pluma polida del capèi que foguèt tanben copada. Es damatge !».

GUILLAUME TELL

Jean Dujardin avait un fils qui s'appelait Jean. Quelquefois, ils chassaient ensemble, le père et le fils, la gelinotte, ou poule d'eau, chacun d'un côté du Cèsse. Ces poules d'eau sont noires, avec une touffe blanche toute petite sous la queue .

Jean le fils, était caché, bien dissimulé entre les grandes herbes avec les bottes vertes et longues pour se protéger de l'eau froide. Il avait un beau chapeau de chasse, comme ceux du Tyrol, avec une plume verte et longue (comme les bottes !)

Sur l'autre rive, Jean le père, le fusil chargé à la main, faisait chasser les chiens dans ces herbes épaisses, qui poussent dans l'eau.

" Soudain, voici qu'une poule d'eau se lève devant moi, qui s'en va droit sur mon fils. Je ne pouvais pas tirer: je l'aurais tué, lui ! Je ne sais si c'est cette plume qui l'attira: Cet animal s'alla poser sur le chapeau de mon fils.

"Ne bouge pas ! " lui criai-je. Et pan ! d'un coup de fusil bien ajusté, il tua la poule d'eau. Il n'y a que la jolie plume du chapeau qui fut aussi coupée. C'est dommage ! "

Edmond ALBI . « Istorias de Caça» . E. O. E. editor.

Edmond ALBY. «Histoires de chasse»


NE TEN !

Lo Marchal aviá sa fiertat. Quand aviá tirat tot solet un lapin, qu'amb 1'oncle èrem luenhes, disiá totjorn :
" N'a pres ! A fait las candeletas. Ne ten !
Despachatz-vos ! Venètz amb los gosses sul pè !"

Nos preissàvem pas gaire, que los gosses avián pas tornat jamai amenar quicòm d'aquelas quistas vanas. "

Pasmens, cresi de l'aver tocat, disiá lo paure el !

- Oc, a un plomb entre doas onglas d'una pata de darrièr !" li fissava l'oncle.

Un jorn, nos balhèrem lo mot amb l'oncle. Long d'un bartàs gros, èrem alinhats totes tres e los gosses boscassàvan redde en dedins. D'un cop, un lapinàs gisclèt cap al defora.

" Lo vesi !" (Nosautres tanben l'aviam vist.) Tanlèu, pim, pam, los dos cops d'arrèu, a ne faire qu'un !

" Ne ten !"

E nosautres, pas res e lo lapin quitava pas de córrer, amb los gosses darrièr ara. "

E alara, de qué esperatz per tirar ?

- As dit que ne teniá ; avèm pas jutjat util de tirar, per l'abismar pas encara mai !"

- El diguat pas res pus.

Edmond ALBI. "Istorias de caça" (E.O.E.1980)



Le Marchal avait sa fierté. Quand il avait tiré tout seul un lapin et qu'avec l'oncle nous étions loin, il disait toujours :
Il a pris, il a fait une cabriole, je l'ai !
Dépêchez-vous ! Venez avec les chiens sur le champ !
Nous ne nous pressions guère, car les chiens n'avaient jamais ramené quelque chose de ces quêtes vaines.
Cette fois, je crois l'avoir touché disait le pauvre homme




Vocabulari
luenh = Loin ; adjectif
luènhe = Lointain, éloigné
far las candeletas = faire une cabriole
lo gos, (pluriel: los gosses) - lo can = le chien
quista = quête
van,-a. = vain
fissar = piquer quelqu'un, le taquiner
bartàs = buisson
boscassar = battre la forêt
redde = rondement
gisclar = jaillir (gicler, pousser un cri aigu)
d'arrèu = à la suite
abismar = galliscisme pour desprofechar, périr. gâter.

OCCITANIA

Al purgatori de l'istoria, un pais qu'espeliguèt pas, e que, sèt sègles après, amb sa saba tota e son lengatge, es totjorn a nàisser...

OCCITANIA, un arbre vièlh, escrancat, plegat, cabornat, cremat del fuoc del cèl e dels fuocs dels omes... Mas las raices demorèron en devath, e la saba caminava totjorn, la sang dins la carn de l'arbre... La vida que montava de la terra...

Marceu EsquieuOCCITANIA, atestudida, inagotabla... Las civilisacions, nos disián qu'èran mortalas. Nosautres sabèm qu'un bèl jorn pòdon tornar naisser.

OCCITANIA, promesa d'alba !

Frasas polidas de poèta ? Quimèras d'intellectuals un bricon revolucionaris ? Que non pas ! Los poètas, los pensaires, invéntan pas que de camins novèls. La realitat, l'invéntan pas. E l'avèm aquí, davant los uèlhs, al prigond del còr.

La realitat ? Una societat malauta. L'òme de mai en mai sol e perdut dins un monde govèrnat per las forças abstraitas e pesugas de l'argent, de l'orgulh, de las maquinas. De países bastits e tenguts per la forsa e las asards de las guèrras... Alienacion e arbitrari. Per nosautres, l'exilh per dessús lo mercat !

La realitat : lo racacòr, lo fasti, lo vomit, e benlèu ben, lo revèlh de la consciéncia, de la saviesa... sul camin d'OCCITANIA !

OCCITANIA ! Aguem pas vergonha d'èsser d'OCCITANIA !

OCCITANIA d'un cop èra, avant la Crosada, l'inquisicion e la colonisacion : Simon de Montfort e Sant Lois. Aguem pas vergonha ! Lo bon dreit, la vertat, la rason, la civilisacion qué ! èran de nostre bord. La barbariá francesa trionfèt de Paratge e del Jòi d'amor. La nuèit tombèt, espessa, espessa... Dura encara.

Aguem pas vergonha, amics, de l'OCCITANIA de la nuèit : 7 sègles d'ombra e de silenci, o pauc se'n manca. Lo pòble occitan trabalhava a far venir lo pas dels autres. Pòble anonim, darrièr las pòrtas de l'istòria, que se maina pas que dels Rèis, dels soldats e dels grands... Mas aquel pòble foguèt mespresat dos còps: coma pòble e coma occitan trabalhava e parlava "patois", lo paure el !Marceu Esquieu

Aquel poble, aguem pas vergonha, amics, de l'eretatge que nos daissèt : los monuments umils o bèls, l'arquitectura armoniosa del campèstre: los paisatges bastits d'amor, de trabalh, de susor... l'ordonanca clara dels vilatges e de las vilas, la perfeccion dels instruments de trabalh, e tanben los tresaurs del folclòr : las cançons, los contes, los provèrbis, las danças... valon ben la literatura francimanda de la Cort e de la Borgesia, la sola que passe pels libres d'escola !

OCCITANIA d'un cop èra. OCCITANIA de deman !

Aguem pas vergonha, amics. Es polit lo camin d'aquela OCCITANIA !

OCCITANIA, la portam al còr. La farem espelir de nostra carn e de nostre èime, de nòstre voler. Que de trabalh, amics, que de luchas bèlas !

Avèm a reconquesir nòstra identitat, nostra lenga, nostra istoria, la plenitud de nòstres dreits d'òmes complèts. Lo dreit de parlar occitan, d'èsser occitans, de demorar, de trabalhar e de viure al pais occitan...

Coma serà aquela OCCITANIA ? Serà coma la portatz dins vostre còr, coma la faretz de vostras mans... Ne podi pas dire mai.

Mas cresi que serà mai que mai umana e frairala ; tant umana e frairal que s'i trobaràn plan totis los òmes que, occitans o non, vòlon demorar o tornar umans e libres !

Marcèu ESQUIEU. "Bilhet occitan".


Vocabulari

escrancat = ébranché.
cabornat = creux
raiç ( pluriel raices ) = racine
atestudir = rendre têtu
al prigond = au fond de


inagotable = inépuisable
racacar = rancoeur
vomit = nausée
joi = exaltation amoureuse
lucha (luta) = lutte

Istòria per un temps de Nadau

N'i a un còp, per Nadau, i aviá tota una assemblada dins una maison : ilhs avián daus vesins, daus amics, daus parents, n'i aviá de tot. Alòrs, tot en parlant, n'i a un que disset :
– Pareis que per Nadau, n'i a daus animaus que parlen, mas io sabe pas los quaus qu'es. Alòrs un disiá una chausa, l'autre disiá l'autra…
Alòrs finalament n'i a un que disset :
– Mas io sabe, io, que quo es las vachas que parlen per Nadau, e quo es a miegnuech, e 'las disen totjorn quauquaren. Alòrs quò ne'n discutava : que quo era vrai, que quo era pas vrai…

Alòrs lo mestre de maison disset :
– E ben io vau far un afar ! Io vau los metre d'acòrd. Io vau i 'nar me coijar davant las crechas – que quo es ben leu miegnuech – e io escotarai, io farai pas de bruch, io veirai ben si 'las disen quauquaren.

Alòrs, en efiech, vei-lo partit. Tot lo monde resta a la maison, tranquile. E, ma fe, un moment après, quante miegnuech siguet passat, veiquí l'òme que tòrna arribar. Mas quante, en atendent, eu-l-era coijat davant las crechas, quante miegnuech sonet, en efiech eu-l-entendet dau bruch.

E alòrs quo es que comprenguet que quò disset :
– Nòstre mestre sirá mòrt doman matin. Alòrs, eu ne'n penset puench un mot, eu ne creguet puench un mot de quò-quí. Eu disset que quo era de la faribòla. Alòrs, eu se'n vai a la maison, eu raconta quò-quí a tot lo monde.

Eu disset, ce-ditz :
– E ben figuratz v'autres que 'las an dich quauquaren… que quo es pas mau ! An dich que doman matin lo mestre sirá mòrt. Alòrs, pertant, io n'ai pas enviá de morir, e io n'i crese pas ! E puei quò ne'n 'chabet entau, quò siguet finit.

Tot lo monde se'n anet chas eu, e puei tot lo monde 'net au liech. E ben òc, mas quo es que l'endoman matin, quante lo monde de la maison se leveren, e ben l'òme ne poguet pas se levar : eu-l-era mòrt. Alòrs aurá, io ne vos conselharai pas, per vos rendre compte, de i 'nar escotar, en cas que quò vos arribariá parier. Vau ben mielhs ne jamai zo sauber…

Quela Istòria per un temps de Nadau es un conte popular contat per Madama BOSSIER, a Vancens (Peiregòrd), reculhit e botat per escrich per Pascalina Desviel.

Es estat publiat dins lo n° 24 de NOVELUM.

Retorn al menu Oc